De verantwoordelijkheid voor afgedankte elektrische apparatuur moet verbreed worden van producenten naar alle partijen in de keten. Dat was de hoofdboodschap van Jan Vlak, algemeen directeur van Stichting OPEN en voorzitter van het WEEE Forum, tijdens zijn keynote toespraak op de internationale conferentie ‘From Challenge to Change’ in Dublin.
Volgens Vlak heeft Europa de afgelopen twintig jaar met de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) een indrukwekkend inzamelsysteem voor elektrisch afval opgebouwd. De volgende stap is volgens hem om alle partijen in de keten verantwoordelijkheid te laten nemen voor het inzamelen en verantwoord verwerken van elektrisch afval. Vlak pleit daarmee voor een verschuiving van producentenverantwoordelijkheid naar maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Bijna de helft blijft buiten beeld
De Europese aanpak heeft veel bereikt. Producenten financieren inzamelsystemen, gemeenten en retailers bieden inzamelmogelijkheden en gespecialiseerde bedrijven zorgen voor hergebruik en recycling tot nieuwe grondstoffen. Daarmee is een compleet ecosysteem ontstaan. Toch blijft een groot deel van de afgedankte elektrische apparaten nog altijd buiten de officiële kanalen. Uit een recente evaluatie van de Europese Commissie blijkt dat 46 procent van het elektrisch afval dat in de EU ontstaat niet afzonderlijk wordt ingezameld en dus ook niet in beeld is.
Dat is volgens Vlak meer dan alleen een afvalprobleem. Afgedankte elektrische apparaten bevatten waardevolle en kritieke grondstoffen zoals koper, aluminium, kobalt en zeldzame aardmetalen. Vlak: “Hoe kunnen we onze toegang tot kritieke grondstoffen veiligstellen als we bijna de helft van de producten waaruit we die grondstoffen kunnen terugwinnen niet in beeld hebben?”
‘All Actors’ principe
Volgens Vlak is het systeem inmiddels complexer dan het wettelijke kader van twintig jaar geleden. Nadat een product afvalfase komt, kan het door tal van partijen worden ingezameld, verhandeld, vervoerd, hergebruikt of verwerkt. Daarom pleit hij voor het ‘All Actors’ principe: alle partijen die toegang hebben tot elektrisch afval, moeten ook verantwoordelijkheid dragen voor het beheer ervan. Dat betekent niet dat alle partijen dezelfde verantwoordelijkheid krijgen of dat de verantwoordelijkheid van producenten verdwijnt. Producenten moeten hun financiële en organisatorische verantwoordelijkheid behouden. Maar het betekent wél dat andere betrokken partijen ook aan wettelijke verplichtingen moeten voldoen.
In Nederland zou een dergelijke aanpak volgens Vlak zorgen voor hogere inzamelcijfers. Als voorbeeld noemde hij een afgifteplicht voor bedrijven die hier naar schatting circa 35 miljoen kilo aan extra volume elektrisch afval beschikbaar zou kunnen maken voor correcte inzameling en verwerking. Om die reden pleit Stichting OPEN in Nederland al langer voor zo’n verplichting.
Overgang naar Maatschappelijke Verantwoordelijkheid
Vlak pleit daarnaast voor betere monitoring van alle e-waste-stromen, realistischere inzameldoelstellingen, meer aandacht voor hoogwaardige verwerking en een aanpak die rekening houdt met het gedrag van consumenten en bedrijven. De oplossing ligt volgens hem nadrukkelijk niet in het afbouwen van de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV). Integendeel: de UPV heeft volgens Vlak juist de basis gelegd voor het huidige Europese systeem. De volgende stap is om die basis verder uit te bouwen. Vlak: “De volgende fase is UPV plus het ‘All Actors’ principe: de overgang van Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid naar Uitgebreide Maatschappelijke Verantwoordelijkheid.”
De boodschap van Vlak is daarmee helder: “Producenten hebben het systeem gebouwd, maar het systeem kan alleen volledig functioneren als iedere partij die met elektrisch afval te maken heeft verantwoordelijkheid neemt.”
Over het WEEE Forum
Het WEEE Forum is de internationale vereniging voor organisaties die op nationaal niveau invulling geven aan de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) en een internationaal kenniscentrum rondom waste electrical and electronic equipment’ (WEEE) – in het Nederlands elektrische en elektronische apparaten (AEEA). WEEE Forum heeft 50 leden: producentenorganisaties van over de hele wereld. Algemeen directeur van Stichting OPEN Jan Vlak is voorzitter van het WEEE Forum.
Over de conferentie in Dublin
Op de WEEE Forum conferentie ‘From Challenge to Change’ in Dublin (Ierland) kwamen op 17 en 18 september experts uit de hele wereld bij elkaar om te praten over de uitdagingen en kansen die er spelen rondom elektrisch afval. Bruno Vermoesen (BSH Home Appliences en bestuurslid van Stichting OPEN) was als panellid actief op de conferentie.
Meer informatie over WEEE Forum en de conferentie op de website van WEEE Forum.